Cách tính bậc cầu thang theo Sinh Lão Bệnh Tử với công thức 4n+1 và cách đếm chuẩn

Khi làm cầu thang cho nhà phố, có người quan tâm trước tiên đến độ dốc, có người lại chú ý số bậc theo phong thủy. Trong đó, cách tính theo vòng Sinh - Lão - Bệnh - Tử khá quen thuộc. Cách đếm không phức tạp. Bậc đầu tiên là Sinh, tiếp theo lần lượt là Lão, Bệnh, Tử. Hết một vòng bốn bậc thì quay lại Sinh. Cầu thang còn phụ thuộc vào chiều cao tầng, chiều cao cổ bậc, mặt bậc, chiều dài vế thang và vị trí chiếu nghỉ. Vì vậy, nên tính phần kỹ thuật trước rồi mới đối chiếu với cách tính bậc cầu thang theo Sinh Lão Bệnh Tử.

Cách tính bậc cầu thang theo Sinh - Lão - Bệnh - Tử cần đi cùng các thông số kỹ thuật của công trình.

Quy luật Sinh - Lão - Bệnh - Tử được tính như thế nào?

Có thể hình dung vòng đếm của cách tính bậc cầu thang theo Sinh Lão Bệnh Tử này giống như một chu kỳ bốn số:

Sau bậc thứ 4, cách đếm quay trở lại từ đầu. Do đó, muốn bậc cuối nằm ở Sinh, số bậc phải chia cho 4 và còn dư 1. Công thức thường được dùng là: Số bậc = 4n + 1. Trong đó, n là số vòng bốn bậc. Vì vậy, nếu chỉ xét theo vòng Sinh Lão Bệnh Tử thì các số trên đều kết thúc tại Sinh.

Chu kỳ bốn cung được lặp lại liên tục từ bậc đầu tiên đến bậc cuối.

Những số bậc nào thường rơi vào cung Sinh?

Khi kiểm tra nhanh bản vẽ, có thể nhớ một quy luật khá dễ: ... 9 → Sinh, 10 → Lão, 11 → Bệnh, 12 → Tử, 13 → Sinh... Từ đó có thể lập bảng tra cứu:

Như vậy, nhóm số 13, 17, 21, 25, 29 … cùng có một đặc điểm: số dư khi chia cho 4 là 1. Cách tính bậc cầu thang theo Sinh Lão Bệnh Tử này chỉ cho biết vị trí của bậc cuối trong vòng Sinh Lão Bệnh Tử. Nó chưa trả lời được câu hỏi số bậc đó có vừa với chiều cao tầng hay không.

Trước khi tính theo Sinh Lão Bệnh Tử cần thống nhất cách đếm bậc và chiếu nghỉ.

Cầu thang 21 bậc có phải lúc nào cũng phù hợp?

21 là một trong những số được nhiều gia chủ lựa chọn vì kết thúc ở cung Sinh theo cách tính bậc cầu thang theo Sinh Lão Bệnh Tử trên. Nhưng nếu chỉ nhìn vào con số thì chưa đủ. Giả sử chiều cao từ sàn hoàn thiện tầng dưới đến sàn hoàn thiện tầng trên là 3,6 m. Nếu chia thành 21 cổ bậc: 3.600 : 21 ≈ 171,4 mm. Con số này cho thấy vì sao phải đặt số bậc cạnh chiều cao tầng. Nếu đổi sang 25 bậc: 3.600 : 25 = 144 mm. Hai phương án đều rơi vào Sinh theo vòng đếm, nhưng hình dáng và cảm giác sử dụng cầu thang sẽ không giống nhau. 21 bậc hay 25 bậc không thể được quyết định chỉ bằng câu hỏi “số nào đẹp hơn”. Cần xem cả diện tích dành cho cầu thang và cách sử dụng của gia đình.

Nhà cao 3,6 m có thể thử những phương án nào?

Với chiều cao tầng 3.600 mm, có thể thử một vài phương án để hình dung:

Đây mới là phép chia sơ bộ. Một cầu thang hoàn chỉnh còn phải tính đến chiều rộng mặt bậc, độ dốc, chiều dài vế thang, chiếu nghỉ, lan can, cách tính bậc cầu thang theo Sinh Lão Bệnh Tử và cao độ hoàn thiện. Chẳng hạn, tăng số bậc có thể làm cổ bậc thấp hơn nhưng đồng thời khiến cầu thang cần nhiều chiều dài hơn. Nếu mặt bằng vốn chật, phương án đó chưa chắc thuận tiện. Ngược lại, giảm số bậc làm cổ bậc cao lên. Khi đó, dù tổng số bậc phù hợp với mong muốn phong thủy, việc đi lại có thể không còn thoải mái. Bởi vậy, bảng trên chỉ nên dùng để hình dung ban đầu, không nên dùng thay cho bản vẽ kỹ thuật.

21 bậc và 25 bậc đều có thể rơi vào cung Sinh nhưng cho chiều cao cổ bậc khác nhau.

Cách tính bậc cầu thang theo Sinh Lão Bệnh Tử dựa trên chiều cao tầng

Một cách làm thực tế là bắt đầu từ kích thước công trình thay vì chọn sẵn một con số.

Xác định chiều cao giữa hai tầng

Trước tiên, cần biết chính xác khoảng cách từ sàn hoàn thiện tầng dưới đến sàn hoàn thiện tầng trên. Ví dụ: H = 3.600 mm

Ước lượng số cổ bậc

Từ chiều cao tầng, thử một số phương án để tìm chiều cao cổ bậc phù hợp. Ví dụ, có thể kiểm tra 21, 22, 23 hoặc 24 bậc.

Đưa yếu tố phong thủy vào bước lựa chọn

Sau khi có những phương án sử dụng được, cách tính bậc cầu thang theo Sinh Lão Bệnh Tử mới xem số nào rơi vào Sinh, Lão, Bệnh hoặc Tử. Nếu 20 bậc đang phù hợp về kích thước nhưng gia chủ muốn cung Sinh, có thể thử 21 bậc rồi tính lại chiều cao từng bậc.

Kiểm tra toàn bộ cầu thang

Lúc này không chỉ nhìn vào cổ bậc. Mặt bậc, độ dốc, chiếu nghỉ và khoảng trống phía trên đầu cũng cần được kiểm tra.

Chốt trên bản vẽ

Khi số bậc đã được thống nhất, không nên tự ý thêm hoặc bớt một bậc trong lúc thi công. Một thay đổi nhỏ có thể làm thay đổi cao độ và kéo theo nhiều phần việc khác.

Trình tự tính cầu thang nên bắt đầu từ chiều cao tầng rồi mới đối chiếu với số bậc phong thủy.

17, 21 và 25 bậc có gì khác nhau?

Xét riêng theo vòng Sinh Lão Bệnh Tử, 17, 21 và 25 đều kết thúc tại Sinh. Điểm khác nằm ở kích thước thực tế. Một tầng thấp nhưng cố chia thành quá nhiều bậc sẽ làm cổ bậc thấp. Cầu thang lại cần thêm chiều dài, trong khi diện tích dành cho giao thông trong nhà thường không dư dả. Ở chiều ngược lại, một tầng cao mà chia quá ít bậc sẽ làm mỗi cổ bậc cao hơn.

Việc lên xuống có thể trở nên nặng nề. Vì thế, không có nguyên tắc rằng cứ số bậc lớn hơn thì phương án sẽ tốt hơn. Con số phong thủy chỉ là một trong những yếu tố được đưa vào lúc lựa chọn. Có thể hiểu đơn giản: Kỹ thuật quyết định những phương án nào dùng được; cách tính bậc cầu thang theo Sinh Lão Bệnh Tử giúp gia chủ chọn trong nhóm phương án đó.

Chiếu nghỉ có được tính là một bậc không?

Đây là vấn đề nên hỏi rõ trước khi bắt đầu đếm và thực hiện cách tính bậc cầu thang theo Sinh Lão Bệnh Tử. Trong thực tế, có nhiều cách diễn giải về việc tính chiếu nghỉ. Một số cách tính xem chiếu nghỉ trong chuỗi bậc, trong khi cách khác chỉ tập trung vào các cổ bậc của vế thang.  Vì vậy, không nên tự lấy một quy ước trên mạng rồi áp vào mọi bản vẽ.

Khi trao đổi với kiến trúc sư hoặc đơn vị thi công, có thể hỏi thẳng: “Số bậc trong bản vẽ đang tính theo cổ bậc hay đã tính cả chiếu nghỉ?” Sau khi thống nhất, việc kiểm tra 4n+1 sẽ rõ ràng hơn. Nếu đang ở giai đoạn thiết kế, nên ghi cách tính ngay trong hồ sơ để gia chủ, kiến trúc sư và đội thi công cùng hiểu một cách.

Chiếu nghỉ cần được thống nhất cách tính trước khi xác định số bậc cuối cùng.

Nếu cầu thang rơi vào Bệnh hoặc Tử thì có cần sửa không?

Giả sử kết quả đang là 19, 20, 23 hoặc 24 bậc. Theo vòng Sinh Lão Bệnh Tử, các số này lần lượt rơi vào Bệnh hoặc Tử theo cách tính bậc cầu thang theo Sinh Lão Bệnh Tử. Không nên vì vậy mà lập tức phá cầu thang. Với nhà đã hoàn thiện, việc thay đổi số bậc có thể ảnh hưởng đến kết cấu và hàng loạt chi tiết xung quanh. Trước hết, cần kiểm tra lại cách đếm. Có trường hợp con số bị sai chỉ vì khác cách tính chiếu nghỉ hoặc cao độ hoàn thiện.

Nếu công trình vẫn đang ở giai đoạn thiết kế, việc điều chỉnh đơn giản hơn. Có thể thử tăng hoặc giảm một bậc rồi tính lại chiều cao cổ bậc. Điều quan trọng là phương án mới vẫn phải sử dụng được. Không nên đổi số bậc bằng mọi giá chỉ để đạt một cung phong thủy mà bỏ qua độ dốc hoặc kích thước thực tế.

Đừng chọn số bậc trước rồi mới ép bản vẽ theo

Đây là lỗi khá dễ gặp khi làm cầu thang nhà phố. Gia chủ nghe rằng 21 bậc là cung Sinh nên chốt ngay 21. Sau đó mới đưa con số này cho người thiết kế xử lý. Nếu chiều cao tầng hoặc diện tích cầu thang không phù hợp, bản vẽ sẽ phải xoay xở theo một con số đã cố định.

Cách làm ngược lại sẽ hợp lý hơn:

Chiều cao tầng → số cổ bậc có thể sử dụng → chiều cao cổ bậc → mặt bậc và độ dốc → đối chiếu Sinh Lão Bệnh Tử → chốt phương án.

Phong thủy lúc này trở thành một tiêu chí trong quá trình thiết kế, thay vì là yếu tố duy nhất quyết định hình dáng cầu thang. Một cầu thang đẹp về số bậc nhưng bước lên xuống khó chịu thì vẫn chưa phải phương án tốt cho ngôi nhà.

Số bậc phong thủy cần được đặt trong mối liên hệ với kích thước và công năng của cầu thang.