Giải pháp thông gió tự nhiên cho nhà phố để nhà thoáng hơn, bớt bí bách

Nhà phố có một kiểu bí rất riêng. Mặt tiền chỉ vài mét nhưng căn nhà có thể kéo dài khá sâu, rồi chia thành nhiều tầng. Đặc biệt với những căn nhà xây sát hai bên, việc mở thêm cửa sổ không phải lúc nào cũng thực hiện được.  Khi đó, giải pháp thông gió tự nhiên cho nhà phố cần được tính ngay từ cách chia phòng, vị trí cầu thang cho đến giếng trời và các khoảng mở.

Khoảng thông tầng kết hợp cầu thang giúp không khí có thêm đường lưu chuyển theo chiều cao (nguồn: Cafeland)

Vì sao nhà phố dễ bị bí?

Hãy thử hình dung một căn nhà rộng khoảng 4m nhưng sâu 15–20m. Phía trước và phía sau có mặt thoáng, còn hai bên tiếp giáp với nhà kế bên. Như vậy, phần lớn các vị trí lấy gió đều tập trung ở hai đầu. Phòng khách thường nhận được không khí tốt hơn vì gần mặt tiền. Trong khi đó, khu vực giữa nhà, phòng ngủ phía trong hoặc tầng nằm giữa các khối nhà có thể ít nhận được gió hơn.

Nhiều người nghĩ chỉ cần mở cửa trước là đủ. Thực tế không hẳn vậy. Không khí muốn lưu chuyển cần có đường vào và đường ra. Nếu cửa phía trước mở nhưng phía sau đóng kín, luồng khí có thể chỉ tập trung quanh khu vực gần cửa.

Nội thất cũng ảnh hưởng khá rõ. Một vách kín đặt giữa hai khu vực, tủ cao chắn ngang cửa hoặc cách chia phòng quá kín đều có thể làm đường lưu thông bị ngắt. Vì thế, khi nói đến thông gió tự nhiên cho nhà phố, không nên chỉ nhìn vào số lượng cửa sổ. Vị trí của chúng mới là phần đáng quan tâm.

Nhà phố dài và hẹp với giếng trời hoặc khoảng thông tầng nằm ở giữa nhà (nguồn: Happynest)

Thông gió tự nhiên trong nhà phố dựa vào đâu?

Trong nhà ở, có thể tận dụng hai hướng lưu chuyển chính. Một là luồng khí đi ngang. Khi nhà có vị trí đón gió và một điểm thoát ở phía đối diện hoặc khu vực khác, không khí có điều kiện đi xuyên qua không gian. Đây là cách thường được gọi là thông gió chéo. Hai là luồng khí di chuyển theo chiều cao. Không khí nóng có xu hướng đi lên. Nếu căn nhà có giếng trời, khoảng thông tầng hoặc ô thoáng ở vị trí cao, phần khí nóng có thể được đưa lên trên.

Hai cách này không nhất thiết phải tách riêng. Với nhà phố nhiều tầng, việc kết hợp cửa lấy gió ở tầng thấp với khoảng mở theo chiều đứng thường đem lại nhiều lựa chọn hơn khi xử lý những khu vực nằm sâu bên trong.

Cách bố trí và hoạt động của hệ thống thông gió tự nhiên cho nhà phố (nguồn: Happynest)

3 giải pháp dễ áp dụng khi thiết kế nhà phố

Không phải cứ mở thật nhiều cửa là căn nhà sẽ thoáng. Quan trọng là cửa nằm ở đâu và không khí sẽ đi theo hướng nào.

1. Tạo đường gió từ trước ra sau

Nếu khu đất có mặt thoáng ở cả phía trước lẫn phía sau, đây là lợi thế nên tận dụng. Cửa đi, cửa sổ hoặc ô thoáng có thể được bố trí để không khí có cơ hội đi qua phòng. Không nhất thiết phải đặt hai cửa đối diện hoàn toàn. Chỉ cần cách sắp xếp không tạo quá nhiều vật cản thì luồng khí vẫn có thể thay đổi hướng theo mặt bằng.

Một chi tiết thường bị bỏ qua là diện tích mở thực tế của cửa. Một bộ cửa kính lớn nhìn rất thoáng nhưng nếu chỉ có một phần nhỏ mở được thì khả năng trao đổi không khí lại không tương xứng với kích thước cửa. Nếu đang cải tạo, có thể quan sát hướng gió vào những thời điểm khác nhau trước khi quyết định thay đổi cửa. Sáng, trưa và chiều đôi khi cho kết quả khá khác nhau.

2. Đưa giếng trời vào giữa nhà

Giếng trời thông gió là phương án thường được tính đến với nhà ống dài và hẹp. Ưu điểm dễ thấy nhất là đưa ánh sáng xuống khu vực giữa nhà. Nhưng nếu thiết kế đúng, khoảng trống này còn có thể trở thành một đường lưu thông khí theo phương đứng.

Phía dưới có thể kết nối với các không gian sinh hoạt, trong khi phía trên bố trí ô thoáng hoặc giải pháp mở phù hợp. Khi không khí nóng tích tụ bên trong đi lên, phần không khí khác có điều kiện được thay thế. Tuy nhiên, giếng trời không phải cứ rộng là tốt. Nếu ánh nắng chiếu trực tiếp trong thời gian dài, khu vực bên dưới có thể nóng lên đáng kể.

Bởi vậy, khi làm giếng trời cần nghĩ cùng lúc đến mái che, lam chắn nắng, vật liệu xung quanh và khả năng xử lý nước mưa. Một khoảng mở đẹp trên bản vẽ nhưng quá nóng khi sử dụng thì cũng khó xem là giải pháp hợp lý.

Giếng trời giữa nhà phố có mái che hoặc lam chắn nắng (nguồn: Sưu tầm)

3. Tận dụng khoảng thông tầng và cầu thang

Với nhà nhiều tầng, thông tầng cho nhà phố có thể giúp các tầng liên kết với nhau thay vì bị chia thành những khối riêng biệt. Khoảng thông tầng có thể nằm cạnh cầu thang, gần phòng khách hoặc ở vị trí giữa nhà tùy mặt bằng. Cầu thang cũng có thể tham gia vào đường lưu chuyển không khí nếu phía dưới có nơi lấy khí và phía trên có điểm thoát.

Nhà hẹp không nhất thiết phải dành một khoảng thông tầng quá lớn. Một khoảng mở vừa đủ, đặt đúng chỗ và không ảnh hưởng nhiều đến diện tích sử dụng đôi khi thực tế hơn. Đặc biệt với nhà đang sửa, việc phá bỏ một phần sàn để tạo khoảng thông tầng cần được tính toán kỹ về kết cấu. Đây không phải hạng mục nên tự ý thay đổi chỉ dựa trên cảm giác nhà đang bí.

Nhà phố không có cửa sổ bên hông thì sao?

Đây là tình trạng khá phổ biến tại khu dân cư đông đúc. Khi hai bên nhà đã bị bịt kín, phương án thông gió cho nhà phố không có cửa sổ bên hông thường xoay quanh mặt tiền, phía sau, giếng trời và những khoảng mở theo chiều đứng.

Ví dụ, phía trước có thể đảm nhiệm việc đưa không khí vào. Khu vực giữa nhà bố trí giếng trời hoặc khoảng thông tầng. Phía sau có cửa hoặc ô thoáng để tạo thêm điểm thoát. Cầu thang cũng đáng được xem xét trong trường hợp này. Nếu được đặt cạnh giếng trời hoặc một khoảng mở, khu vực cầu thang có thể trở thành phần nối giữa các tầng.

Một cách khác là hạn chế những vách ngăn kín không thật sự cần thiết. Phòng khách và bếp có thể sử dụng vách hở, lam hoặc bố trí nội thất thay cho một bức tường kín. Riêng khu vực bếp vẫn cần có quạt hút mùi hoặc hệ thống hút phù hợp. Nhà thoáng không có nghĩa là để mùi nấu ăn di chuyển tự do sang phòng khách và phòng ngủ.

Mặt bằng nhà phố không có cửa sổ bên hông, sử dụng giếng trời ở giữa nhà (nguồn: Happynest)

Có nên dùng thêm quạt thông gió?

Có, nhất là trong điều kiện thời tiết nóng ẩm. Thông gió tự nhiên phụ thuộc vào nhiều yếu tố như hướng gió, nhiệt độ bên ngoài, vị trí cửa và sự chênh lệch nhiệt độ giữa các khu vực. Có những ngày trời gần như đứng gió, lúc đó việc mở cửa cũng không đem lại hiệu quả như mong muốn.

Vì vậy, không nhất thiết phải lựa chọn giữa gió tự nhiên và thiết bị cơ học. Một căn nhà có thể mở cửa khi thời tiết dễ chịu, đồng thời sử dụng quạt thông gió cho nhà phố tại nhà vệ sinh, bếp hoặc những nơi cần hút khí. Khi trời quá nóng, điều hòa tiếp tục đảm nhận nhiệm vụ làm mát. Cách kết hợp này thường thực tế hơn việc cố gắng để thông gió tự nhiên giải quyết mọi tình huống.

Khoảng xanh dưới giếng trời giúp nhà phố có thêm điểm mở giữa các tầng và tạo cảm giác gần gũi với thiên nhiên (nguồn: Tiền Phong)

5 điểm nên xem trước khi thiết kế

Nếu xây nhà mới, nên trao đổi những vấn đề này với kiến trúc sư ngay khi lên mặt bằng. Làm sớm sẽ dễ hơn rất nhiều so với việc nhà hoàn thiện rồi mới tìm cách tạo thêm đường thông gió. Với nhà cũ, cũng không nhất thiết phải cải tạo lớn ngay. Có thể bắt đầu bằng việc xem lại những cửa đang có, kiểm tra ô thoáng, thay đổi vị trí một số đồ nội thất hoặc giảm bớt các vách chắn không cần thiết.

Một vài lỗi dễ gặp khi làm thông gió tự nhiên

Không ít trường hợp thiết kế đã có giếng trời nhưng căn nhà vẫn nóng. Nguyên nhân có thể là khoảng mở nhận quá nhiều nắng mà thiếu giải pháp che. Có nhà làm nhiều cửa nhưng cửa lại mở vào hướng ít có gió. Cũng có trường hợp tầng dưới khá thoáng nhưng tầng trên lại bí vì các phòng bị chia kín.

Một lỗi khác là chỉ quan tâm đến việc đưa khí vào mà quên điểm thoát. Khi đó, căn nhà có thể sáng hơn nhưng chưa chắc trao đổi không khí tốt hơn. Với nhà phố, từng mặt bằng có điều kiện khác nhau nên không nên lấy nguyên một mẫu trên mạng rồi áp dụng y hệt. Hướng nhà, nhà kế bên, chiều cao công trình và cách sử dụng từng phòng đều có ảnh hưởng.

Khe thoáng khí kết hợp cây xanh tạo thêm khoảng mở cho nhà phố hẹp, giúp có thêm ánh sáng và sự thông thoáng (nguồn: Tổng hợp)